नोबेल शान्ति पुरस्कारमा ट्रम्पको छाया, कसलाई मिल्ला यस वर्षको सम्मान?

अमेरिका । यस वर्षको नोबेल शान्ति पुरस्कारका बलिया दाबेदारका रूपमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको नाम अग्रपंक्तिमा नरहे पनि पुरस्कार घोषणामा उनको प्रभाव भने देखिन सक्ने विज्ञहरूले बताएका छन्।

नोबेल शान्ति पुरस्कारको घोषणा शुक्रबार नर्वेको राजधानी ओस्लोमा हुँदैछ। ट्रम्पले लामो समयदेखि आफूले नोबेल शान्ति पुरस्कार पाउनुपर्ने भन्दै अभियान चलाउँदै आएका छन्। पुरस्कार नपाएकोप्रति उनले पटक–पटक असन्तुष्टिसमेत व्यक्त गर्दै आएका कारण यस वर्षको निर्णयलाई ट्रम्पको नीति र अन्तर्राष्ट्रिय भूमिकासँग जोडेर हेरिन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।

ओस्लोस्थित शान्ति अनुसन्धान संस्था (पिआरआईओ) का प्रमुख हाकोन जेर्लोले नोबेल शान्ति पुरस्कार प्रदान गर्दा त्यसले विश्व शान्तिमा पार्ने प्रभावबारे समितिले विचार गर्नुपर्ने बताएका छन्। उनका अनुसार कुनै व्यक्ति वा संस्थालाई पुरस्कार दिँदा त्यसले शान्ति प्रक्रियालाई बलियो बनाउने वा त्यसको विपरीत असर पार्ने भन्ने विषय महत्वपूर्ण हुन सक्छ।

तर नर्वेजियन नोबेल इन्स्टिच्युटका सचिव क्रिस्टियन बर्ग हार्पभिकेनले पुरस्कारका लागि हुने लबिङ र विभिन्न किसिमका अभियान सामान्य प्रक्रिया भएको बताएका छन्। उनले यस्ता गतिविधिले नोबेल समितिको निर्णयलाई प्रभावित नगर्ने स्पष्ट पारेका छन्।

गत वर्षको नोबेल शान्ति पुरस्कार भेनेजुएलाकी विपक्षी नेता मारिया कोरिना मचाडोलाई प्रदान गरिएको थियो। मचाडोले आफ्नो नोबेल स्वर्ण पदक ट्रम्पलाई दिएको भए पनि त्यसबाट उनले अपेक्षा गरेजस्तो राजनीतिक समर्थन प्राप्त गर्न नसकेको उल्लेख गरिएको छ।

यस वर्षको नोबेल शान्ति पुरस्कारका सम्भावित दाबेदारका रूपमा बालअधिकार, मानवीय सहायता तथा द्वन्द्व प्रभावित क्षेत्रमा काम गरिरहेका व्यक्ति र संस्थाहरूको नाम चर्चामा छ।

बालअधिकार र मानवीय सेवामा सक्रिय ‘सेभ द चिल्ड्रेन’, युक्रेनी बालअधिकार कार्यकर्ता माइकोला कुलेबा तथा सुडानमा युद्ध र भोकमरीबाट प्रभावित नागरिकलाई सहयोग गर्दै आएको आपत्कालीन प्रतिक्रिया कक्ष (इआरआर) सम्भावित दाबेदारका रूपमा चर्चामा छन्।

त्यसैगरी, संयुक्त राष्ट्रसङ्घका विशेष प्रतिवेदक फ्रान्सेस्का अल्बनिज, पोप लियो चौधौँ तथा अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालत र अन्तर्राष्ट्रिय न्याय अदालतजस्ता संस्थाको नाम पनि सम्भावित दाबेदारका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।

यस वर्ष नोबेल शान्ति पुरस्कारका लागि कुल २८७ व्यक्ति तथा संस्था मनोनयनमा परेका छन्। मनोनयनमा परेका नाममध्ये कसले पुरस्कार पाउने भन्ने निर्णय भने नोबेल समितिले गोप्य रूपमा गर्दै आएको छ।

विश्वमा बढ्दो द्वन्द्व र युद्धका कारण यस वर्षको नोबेल शान्ति पुरस्कारको महत्व अझ बढेको विश्लेषण गरिएको छ। सन् २०२५ मा कम्तीमा एउटा राज्य पक्ष संलग्न भएका ६५ वटा सशस्त्र द्वन्द्व दर्ता भएको तथ्यले विश्व शान्तिको अवस्था चुनौतीपूर्ण रहेको देखाएको छ।

नर्वेजियन नोबेल इन्स्टिच्युटका सचिव हार्पभिकेनले विश्व सही दिशामा अघि बढिरहेको नदेखिए पनि शान्ति, मानवअधिकार र मानवीय सेवाका लागि निरन्तर काम गर्ने व्यक्ति तथा संस्थाहरूको कमी नरहेको बताएका छन्।

नोबेल शान्ति पुरस्कार कसले प्राप्त गर्ने भन्ने निर्णय शुक्रबार सार्वजनिक भएपछि ट्रम्पको दाबी, उनको अन्तर्राष्ट्रिय भूमिकासहित यस वर्ष चर्चामा रहेका विभिन्न सम्भावित दाबेदारमध्ये कसले सम्मान पायो भन्ने स्पष्ट हुनेछ।