काठमाडौं । कुनै पनि पेसामा सफलता हासिल गर्न योग्यता र क्षमता आवश्यक हुन्छ। तर त्यही पेसालाई सम्मानित र अर्थपूर्ण बनाउन इमानदारी, व्यावसायिक निष्ठा, जिम्मेवारीबोध र मानवीय संवेदना पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छन्। अमेरिकी सरकारी वकिल सारा सामी यतिबेला यस्तै व्यावसायिक प्रतिबद्धता र पेसागत निष्ठाका कारण चर्चामा छिन्।
नेपाली नर्स ममता काफ्ले भट्टको हत्यासम्बन्धी मुद्दामा उनले निर्वाह गरेको भूमिकाले नेपाली समुदायको समेत ध्यान आकर्षित गरेको छ। अदालतमा प्रमाण र तथ्यलाई व्यवस्थित रूपमा प्रस्तुत गर्ने शैलीदेखि पीडित परिवारले भोग्नुपरेको पीडालाई न्यायिक बहसको केन्द्रमा राख्नेसम्मका उनका प्रयासले उनलाई चर्चामा ल्याएको हो।
अमेरिकाको भर्जिनिया राज्यस्थित प्रिन्स विलियम काउन्टीको सरकारी वकिल कार्यालयमा वरिष्ठ सहायक सरकारी वकिलका रूपमा कार्यरत सामीले ममताका पति नरेश भट्टविरुद्धको अभियोजनमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन्।
यो मुद्दा अभियोजन पक्षका लागि सामान्य थिएन। ममता लामो समयदेखि बेपत्ता थिइन्। उनको शवसमेत फेला परेको थिएन। यस्तो अवस्थामा हत्या भएको तथ्य प्रमाणित गर्नु, उपलब्ध वैज्ञानिक प्रमाणलाई जोड्नु र घटनाक्रमको विश्वसनीय चित्र अदालतसमक्ष प्रस्तुत गर्नु अभियोजन टोलीका लागि ठूलो चुनौती थियो।
तर शव नभेटिएको अवस्थामा पनि अन्य भौतिक, वैज्ञानिक र परिस्थितिजन्य प्रमाणका आधारमा हत्या प्रमाणित गर्न सकिने कानुनी पक्षलाई अभियोजन टोलीले प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गर्यो। यस क्रममा सारा सामीको भूमिका महत्वपूर्ण रह्यो।
कानुनी क्षेत्रबाट सरकारी वकिलसम्मको यात्रा
साराको व्यावसायिक यात्रा पनि उल्लेखनीय छ। सार्वजनिक विवरणअनुसार उनले सन् २०१६ मा भर्जिनिया राज्यमा कानुन व्यवसायीका रूपमा काम गर्ने अनुमति प्राप्त गरेकी थिइन्।
त्यसपछि सन् २०१७ देखि २०२१ सम्म उनले भर्जिनियाको सर्वोच्च अदालतअन्तर्गत मजिस्ट्रेटका रूपमा काम गरिन्। न्यायिक प्रक्रियाको अनुभव हासिल गरेपछि उनी सन् २०२१ मा प्रिन्स विलियम काउन्टीको सरकारी वकिल कार्यालयमा सहायक सरकारी वकिलका रूपमा आबद्ध भइन्।
सन् २०२३ अगस्टदेखि वरिष्ठ सहायक सरकारी वकिलको जिम्मेवारी सम्हाल्दै आएकी सामीले विभिन्न गम्भीर आपराधिक मुद्दाहरूमा अभियोजनको जिम्मेवारी निर्वाह गरिसकेकी छन्।
ममता प्रकरणअघि पनि उनले हत्यासम्बन्धी मुद्दामा अभियोजन पक्षबाट बहस गरिसकेको सार्वजनिक विवरणले देखाउँछ। यसले गम्भीर आपराधिक मुद्दाको अनुसन्धानबाट प्राप्त प्रमाणलाई अदालतमा प्रस्तुत गर्ने उनको अनुभवलाई उजागर गर्छ।
शव नभेटिँदा पनि प्रमाणले खोल्यो घटनाको रहस्य
ममता काफ्ले भट्टको मुद्दाको सबैभन्दा जटिल पक्ष नै उनको शव फेला नपर्नु थियो। सामान्यतया हत्या मुद्दामा शव, पोस्टमार्टम रिपोर्ट र प्रत्यक्ष भौतिक प्रमाणले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। तर यस घटनामा अनुसन्धानकर्ताले ममताको शव फेला पार्न सकेका थिएनन्।
त्यसका बाबजुद अनुसन्धानबाट प्राप्त विभिन्न प्रमाण अभियोजनका लागि महत्वपूर्ण बने।
घरभित्र भेटिएको रगत, डीएनए परीक्षण, विद्युतीय आरा, सीसीटीभी फुटेज, मोबाइल फोन तथा सवारीसाधनसम्बन्धी तथ्यांक र आरोपीका बयानलाई अभियोजन पक्षले घटनाक्रमसँग जोडेर अदालतमा प्रस्तुत गरेको थियो।
विशेषगरी विद्युतीय आरामा भेटिएको रगतको डीएनए ममताको व्यक्तिगत सामग्रीबाट तयार पारिएको डीएनए प्रोफाइलसँग मेल खाएको तथ्य मुद्दाको महत्वपूर्ण प्रमाणमध्ये एक थियो।
त्यस्तै, ममता बेपत्ता भएपछि आरोपीले पञ्जा लगाएर विभिन्न स्थानमा फोहोरका झोला फालेको सीसीटीभी दृश्यसमेत अदालतमा प्रस्तुत गरिएको थियो।
अर्कोतर्फ, नरेश भट्टले ममताले आत्महत्या गरेको र आफूले उनको शव व्यवस्थापन मात्रै गरेको दाबी गरेका थिए। तर अभियोजन पक्षले उपलब्ध वैज्ञानिक तथा परिस्थितिजन्य प्रमाणका आधारमा उक्त दाबीलाई चुनौती दिएको थियो।
अन्तिम बहसमा पीडित परिवारको पीडा
मुद्दाको अन्तिम बहसका क्रममा सारा सामीले कानुनी प्रमाणसँगै पीडित परिवारले भोगिरहेको मानवीय पीडालाई पनि अदालतसमक्ष प्रस्तुत गरिन्।
उनले ममताको शव अझै फेला नपरेका कारण परिवारले अन्तिम संस्कारसमेत गर्न नपाएको अवस्थालाई स्मरण गराइन्।
मृतकको परिवारका लागि प्रियजन गुमाउनु आफैँमा असह्य पीडा हो। त्यसमाथि शवसमेत फेला नपर्दा अन्तिम बिदाइ गर्ने अवसरबाट समेत वञ्चित हुनुपर्ने अवस्थाले परिवारको पीडा थप गहिरो बनाएको थियो।
सामीले आफ्नो बहसमा यही पक्षलाई जोड दिँदै न्यायिक प्रक्रियामा पीडित परिवारले भोगिरहेको अवस्थालाई पनि महत्व दिएकी थिइन्।
उनको प्रस्तुतिमा कानुनी तर्क र प्रमाणको विश्लेषणसँगै मानवीय संवेदनाको पक्षसमेत देखिएको थियो। यही कारण उनको बहस नेपाली समुदायमा पनि चर्चाको विषय बनेको छ।
अदालतबाट दोषसिद्धि, न्यायको एउटा महत्वपूर्ण चरण पूरा
अन्ततः १० नोभेम्बर २०२६ मा अदालतले नरेश भट्टलाई प्रथम श्रेणीको हत्या, शवको अपमान तथा शव लुकाएको अभियोगमा दोषी ठहर गरेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
यस फैसलासँगै ममता काफ्ले भट्टको मुद्दामा न्यायिक प्रक्रियाको एउटा महत्वपूर्ण चरण पूरा भएको छ। अभियोजन पक्षले अदालतमा प्रस्तुत गरेका प्रमाण र तर्कले दोषसिद्धिमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।
तर ममताको शव अझै फेला नपरेकाले उनको परिवारको पीडा पूर्ण रूपमा अन्त्य भएको छैन। परिवारका लागि न्यायको अनुभूति केवल अदालतको फैसलामा मात्र सीमित छैन, ममताको अन्तिम अवस्थाबारे सत्य जानकारी पाउनु र उनको अन्तिम संस्कार गर्न पाउनु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ।
एउटा मुद्दाभन्दा परको व्यावसायिक सन्देश
सारा सामीको चर्चा केवल एउटा चर्चित मुद्दामा अभियोजनको जिम्मेवारी निर्वाह गरेको कारणले मात्र भएको होइन। यो प्रकरणले कठिन परिस्थितिमा पनि प्रमाणको वैज्ञानिक विश्लेषण, कानुनी तर्क, धैर्य र व्यावसायिक जिम्मेवारी कति महत्वपूर्ण हुन्छन् भन्ने देखाएको छ।
सरकारी वकिलको जिम्मेवारी अभियुक्तलाई जसरी पनि दोषी प्रमाणित गर्नु मात्र होइन, उपलब्ध प्रमाणलाई निष्पक्ष र कानुनी प्रक्रियाअनुसार अदालतसमक्ष प्रस्तुत गर्नु पनि हो। न्यायिक प्रक्रियामा तथ्य, प्रमाण र कानुनी मापदण्डको सम्मान गर्नु नै व्यावसायिक निष्ठाको आधार हो।
ममता काफ्ले भट्टको मुद्दामा सामीले निर्वाह गरेको भूमिकाले यही जिम्मेवारीको महत्वलाई पुनः स्मरण गराएको छ।
नेपालबाट हजारौँ किलोमिटर टाढा भएको एउटा न्यायिक प्रक्रियामा नेपाली समुदायको चासो जोडिनुको प्रमुख कारण ममताको नेपाली पहिचान र उनको परिवारले भोगिरहेको पीडा हो। त्यसैले यो मुद्दाको फैसला र अभियोजनमा संलग्न व्यक्तिहरूको भूमिका नेपालमा समेत चासोको विषय बनेको छ।
पेसागत सफलता पद, प्रतिष्ठा वा उपलब्धिमा मात्र मापन हुँदैन। जिम्मेवारीप्रतिको इमानदारी, तथ्यप्रतिको प्रतिबद्धता र कठिन परिस्थितिमा पनि आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्ने क्षमताले मानिसलाई फरक पहिचान दिन्छ।
सारा सामीको व्यावसायिक भूमिकाले अहिले यही सन्देश दिएको छ। ममता काफ्ले भट्टको परिवारका लागि न्यायको एउटा महत्वपूर्ण ढोका खुलेको छ भने उनको मुद्दाले व्यावसायिक निष्ठा र न्यायिक जिम्मेवारीको महत्वबारे पनि एउटा उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।
प्रतिक्रिया