काठमाडौँ । रुससँग युद्ध लडिरहेको युक्रेनका लागि स्टारलिंक इन्टरनेट प्रणाली सैन्य सञ्चारको महत्त्वपूर्ण माध्यम बनेको छ। अमेरिकी अर्बपति एलन मस्कको कम्पनी स्पेसएक्सले सञ्चालन गर्ने यो प्रणालीले युद्धमैदानमा सैनिकबीच सम्पर्क कायम राख्न, सूचना आदानप्रदान गर्न र ड्रोन सञ्चालन गर्न सहयोग पुर्याउँदै आएको छ।
स्टारलिंकले अन्तरिक्षमा रहेका उपग्रहको माध्यमबाट इन्टरनेट सेवा उपलब्ध गराउँछ। जमिनमा तार बिछ्याउनुपर्ने वा परम्परागत सञ्चार पूर्वाधारमा पूर्ण रूपमा निर्भर रहनुपर्ने अवस्था नहुने भएकाले युद्धबाट प्रभावित क्षेत्रमा पनि यसको प्रयोग गर्न सकिन्छ। यही कारण युक्रेनमा सञ्चार सञ्जाल र अन्य पूर्वाधार क्षतिग्रस्त हुँदा स्टारलिंकको महत्त्व अझ बढेको हो।
ड्रोन सञ्चालन र सैन्य समन्वयमा महत्त्वपूर्ण
युक्रेनी सेनाले स्टारलिंकको सहयोगमा ड्रोन सञ्चालक, सैन्य कमान्ड र अन्य सैन्य एकाइबीच सूचना आदानप्रदान गर्दै आएको छ। ड्रोनबाट प्राप्त भिडियो तथा अन्य विवरणलाई सम्बन्धित निकायसम्म पुर्याउन यसले सहयोग गर्छ। यसबाट युद्धमैदानको अवस्थाबारे छिटो जानकारी प्राप्त गर्न र सैन्य गतिविधिबीच समन्वय कायम गर्न सहज हुन्छ।
आधुनिक युद्धमा ड्रोनको प्रयोग बढ्दै जाँदा भरपर्दो सञ्चार प्रणालीको आवश्यकता पनि बढेको छ। स्टारलिंकले टाढा रहेका स्थानमा समेत इन्टरनेट पहुँच उपलब्ध गराउन सक्ने भएकाले युक्रेनको सैन्य सञ्चारमा यसको भूमिका महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।
गतिको सीमितताले उठायो प्रश्न
स्टारलिंकमा आधारित केही ड्रोनको गति सीमित गरिएको विषयले युक्रेनको सैन्य अभियानमा यसको निर्भरताबारे बहस चर्काएको छ। युक्रेनी अधिकारीहरूले यस्तो प्रतिबन्धले तीव्र गतिमा उड्ने रुसी ड्रोन रोक्ने प्रयासमा चुनौती थप्न सक्ने बताएका छन्।
युक्रेनी अधिकारी सेर्ही बेकरेस्तनोभले उक्त निर्णयबारे युक्रेनलाई पहिले जानकारी नदिइएको बताएका छन्। रुसी ड्रोनको गति र स्टारलिंकमा आधारित अवरोधक ड्रोनको क्षमताबीचको अन्तरले हवाई प्रतिरक्षामा असर पर्न सक्ने उनको भनाइ छ।
यद्यपि, गति सीमित गर्ने निर्णयको प्राविधिक कारण र त्यसमा अमेरिकी सरकारको प्रत्यक्ष भूमिका कति छ भन्ने विषय स्पष्ट हुन आवश्यक छ।
निजी कम्पनीको प्रविधिमाथि निर्भरता
स्टारलिंकको सैन्य प्रयोगले आधुनिक युद्धमा निजी प्रविधि कम्पनीहरूको भूमिका कति प्रभावशाली हुन सक्छ भन्ने प्रश्न पनि उठाएको छ। युद्धरत देशले सञ्चारका लागि निजी कम्पनीको सेवामा निर्भर रहँदा सेवाको नियम, प्राविधिक परिवर्तन वा पहुँचसम्बन्धी निर्णयले सैन्य गतिविधिमा समेत प्रभाव पार्न सक्छ।
स्पेसएक्सका मालिक एलन मस्कले स्टारलिंक व्यावसायिक सेवा भएको र यो अमेरिकी सेनाका लागि विकसित स्टारसिल्ड प्रणालीभन्दा फरक रहेको बताएका छन्। उनले यी प्रणालीको प्रयोग र नियन्त्रणसम्बन्धी विषयमा फरक व्यवस्था रहेको उल्लेख गरेका छन्।
सन् २०२२ मा रुसले युक्रेनमाथि पूर्णस्तरको आक्रमण सुरु गरेयता स्टारलिंक युक्रेनको सञ्चार प्रणालीको महत्त्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ। यसको विकल्प खोज्न र अन्य सञ्चार प्रणाली विकास गर्न चुनौती रहेकाले युक्रेनका लागि स्टारलिंकको उपलब्धता र विश्वसनीयता रणनीतिक महत्त्वको विषय बनेको छ।
समग्रमा, स्टारलिंक केवल इन्टरनेट उपलब्ध गराउने प्रविधि मात्र नभई युद्धमैदानमा सूचना आदानप्रदान, सैन्य समन्वय र ड्रोन सञ्चालनलाई सहयोग गर्ने माध्यम बनेको छ। यसले आधुनिक युद्धमा सञ्चार प्रविधि र निजी कम्पनीहरूको निर्णयले समेत सैन्य गतिविधिमा प्रभाव पार्न सक्ने देखाएको छ।
प्रतिक्रिया