भारत । भारतको मध्यप्रदेशस्थित बाँधवगढ बाघ संरक्षण क्षेत्रमा पर्यटक र वन्यजन्तु फोटोग्राफरमाझ चर्चित बघिनी ‘डट्टी’को मृत्यु भएको छ । करिब १४–१५ वर्षकी डट्टीको शव अक्टोबर ९ मा निकुञ्जको मानपुर बफर क्षेत्रअन्तर्गत मज्खेता बिटमा फेला परेको थियो ।
वन अधिकारीहरूका अनुसार प्रारम्भिक अनुसन्धानले उनको मृत्यु वृद्धावस्थाका कारण प्राकृतिक रूपमा भएको देखाएको छ । घटनाबारे अनुसन्धानका क्रममा तालिमप्राप्त कुकुरसमेत प्रयोग गरी आसपासको क्षेत्र खोजी गरिएको थियो । तर, कुनै शङ्कास्पद वस्तु वा गतिविधि फेला नपरेको अधिकारीहरूले बताएका छन् ।
बाँधवगढ बाघ संरक्षण क्षेत्रका फिल्ड डाइरेक्टर अनुपम सहायका अनुसार डट्टीको जन्म सन् २०१२ तिर निकुञ्जमै भएको थियो । उनी चर्चित बघिनी सुखी पटिहा र निलो आँखा भएको भाले बाघकी छोरी थिइन् । चर्चित बघिनी स्पट्टी (टी–४१) उनकी साख्खै बहिनी थिइन् । डट्टीको आधिकारिक नाम टी–१७ थियो ।
उनको निधारको दाहिने भागमा अंग्रेजी अक्षर ‘डी’ जस्तो देखिने प्राकृतिक चिह्न थियो । यही विशेषताका कारण पर्यटक र गाइडहरूले उनलाई ‘डट्टी’ नाम दिएका थिए । आकर्षक रूप, सहजै देख्न सकिने स्वभाव र निडर व्यवहारले उनलाई बाँधवगढका चर्चित बघिनीमध्ये एक बनाएको थियो ।
पर्यटकका जिप र ठूला गाडी देख्दा पनि खासै विचलित नहुने डट्टीलाई हेर्न र उनको तस्बिर खिच्न धेरै पर्यटक तथा वन्यजन्तु फोटोग्राफर उत्साहित हुन्थे । समयसँगै उनी बाँधवगढको वन्यजन्तु पर्यटनको परिचित आकर्षण बनेकी थिइन् ।
आफ्नै सन्तानका कारण पुरानो बासस्थान छाडिन्
डट्टीले आफ्नो जीवनको अधिकांश समय बाँधवगढको मगधी क्षेत्रमा बिताएकी थिइन् । तर, उनका छोरीहरू हुर्किएर शक्तिशाली हुँदै गएपछि उनीहरूले आमाकै पुरानो क्षेत्रमा आफ्नो प्रभुत्व जमाउन थाले । त्यसपछि डट्टीले पुरानो बासस्थान छाडेर ताला क्षेत्र र मानपुरको सीमावर्ती क्षेत्रमा नयाँ इलाका बनाएकी थिइन् ।
फिल्ड डाइरेक्टर सहायका अनुसार डट्टीले आफ्नो जीवनकालमा चारवटा डमरु जन्माएर हुर्काएकी थिइन् । उनका हुर्किसकेका सन्तानले मगधी र आसपासका क्षेत्रमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गरेका छन् । डट्टीका सन्तानमध्ये ‘डी–वन’ चर्चित बघिनी हुन् । उनलाई हेर्न पनि ठूलो सङ्ख्यामा पर्यटक बाँधवगढ पुग्ने गरेका छन् ।
केही दिनअघि एक पुजारीको मृत्यु भएको घटनामा समेत डी–वनको नाम जोडिएको थियो । त्यसपछि उनको चर्चा थप बढेको भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् । डट्टीले जस्तै उनकी सन्तान डी–वनले पनि निकुञ्जमा छुट्टै पहिचान बनाउँदै गएकी छन् ।
आमाविहीन बने दुई कलिला डमरु
डट्टीको मृत्युसँगै उनका करिब १५–१६ महिनाका दुई डमरु आमाविहीन भएका छन् । जंगलमा स्वतन्त्र रूपमा बाँच्न आवश्यक सीप सिक्ने उमेरमा रहेका यी डमरुको भविष्यलाई लिएर चासो बढेको छ ।
निकुञ्ज प्रशासनले दुवै डमरुको गतिविधि र व्यवहार नजिकबाट निगरानी गरिरहेको जनाएको छ । आमाको अभावमा उनीहरूलाई जंगलमा बाँच्न कठिनाइ नहोस् र कुनै हानि नपुगोस् भन्ने उद्देश्यले निगरानी बढाइएको हो ।
बाघका डमरुहरू यस उमेरमा सिकार गर्ने, आफ्नो क्षेत्र पहिचान गर्ने र जंगलमा बाँच्न आवश्यक व्यवहार सिकिरहेका हुन्छन् । यस्तो अवस्थामा आमाको मृत्युले उनीहरूको जीवनमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने विषय वन्यजन्तु संरक्षणकर्मीका लागि महत्त्वपूर्ण बनेको छ ।
डट्टीको मृत्युबारे गरिएको प्रारम्भिक अनुसन्धान र पोस्टमार्टमबाट प्राकृतिक कारण मृत्युको सम्भावित कारण देखिएको अधिकारीहरूले बताएका छन् । यद्यपि, घटनासम्बन्धी अनुसन्धानको अन्तिम निष्कर्षबारे उपलब्ध विवरणमा स्पष्ट जानकारी छैन ।
करिब डेढ दशक लामो जीवनमा बाँधवगढको जंगलमा आफ्नै पहिचान बनाएकी डट्टीको निधनसँगै पर्यटक र वन्यजन्तु फोटोग्राफरले मन पराउने परिचित बघिनीको कथा समाप्त भएको छ । तर, उनका सन्तान र विशेषगरी आमाविहीन बनेका दुई कलिला डमरुको भविष्यले बाँधवगढमा वन्यजन्तु संरक्षणको महत्त्वलाई फेरि उजागर गरेको छ ।
शीर्षकलाई अझ छोटो र प्रभावकारी बनाऊसमाचारलाई छोट्याएर मुख्य तथ्य राख
प्रतिक्रिया