रुसी ड्रोनको निशानामा कृष्णसागर, विश्वकै जोखिमपूर्ण जलमार्ग बन्दै

काठमाडौँ । रुसले युक्रेनसँगको युद्धका क्रममा कृष्णसागर (ब्ल्याक सी) क्षेत्रमा व्यापारिक जहाज तथा बन्दरगाहलाई लक्षित गरी आक्रमण तीव्र बनाएपछि उक्त समुद्री क्षेत्र विश्वकै जोखिमपूर्ण जलमार्गमध्ये एक बनेको छ। पछिल्ला केही सातामा भएका आक्रमणले व्यापारिक जहाजको आवागमन, नाविकको सुरक्षा र युक्रेनको खाद्यान्न निर्यातमा गम्भीर असर पारेको छ।

अक्टोबर महिनामा कृष्णसागरको पश्चिमी क्षेत्रमा कम्तीमा नौवटा व्यापारिक जहाज आक्रमणमा परेको, डुबेको वा क्षतिग्रस्त भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। ती घटनामा केही नाविकको मृत्यु भएको छ भने ३० भन्दा बढी सम्पर्कविहीन भएका छन्। रोमानिया र बुल्गेरियाको क्षेत्रीय जलक्षेत्र तथा विशेष आर्थिक क्षेत्रनजिकैसमेत आक्रमणका घटना भएपछि नेटो सदस्य राष्ट्रहरूको सुरक्षा चासो बढेको छ। <Cite refs={[“turn990969news8″,”turn990969search3”]}/>

रुसले युक्रेनका बन्दरगाहमार्फत हुने व्यापार अवरुद्ध गर्ने उद्देश्यले आक्रमण बढाएको युक्रेन तथा पश्चिमी अधिकारीहरूको आरोप छ। युक्रेनले आफ्नो ठूलो हिस्सा खाद्यान्न निर्यात कृष्णसागर हुँदै गर्ने भएकाले जहाज र बन्दरगाहमाथिका आक्रमणले कृषि व्यापारमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ।

पछिल्लो समय रुसी आक्रमणको दायरा युक्रेनी बन्दरगाहबाट डेन्युब नदी आसपासका वैकल्पिक निर्यात मार्गसम्म फैलिएको बताइएको छ। युक्रेनले ओडेसालगायत प्रमुख बन्दरगाहमा आक्रमण भएपछि डेन्युब नदी आसपासका साना बन्दरगाह प्रयोग गरेर खाद्यान्न निर्यात गर्ने प्रयास गरेको थियो। तर ती क्षेत्रका जहाजसमेत जोखिममा परेका छन्।

व्यापारिक जहाजमाथि शृङ्खलाबद्ध आक्रमण

अक्टोबरको पहिलो सातादेखि कृष्णसागरमा व्यापारिक जहाजमाथि आक्रमणका घटना तीव्र भएका थिए। अक्टोबर ५ मा युक्रेनी मकै बोकेर इटालीतर्फ गइरहेको ‘रोयाद माम्मादोभ’ नामको जहाज ड्रोन आक्रमणमा परेको थियो। उक्त घटनामा दुई जनाको मृत्यु भएको र ११ जनालाई उद्धार गरिएको विवरण सार्वजनिक भएको थियो।

त्यसको भोलिपल्ट बुल्गेरियाको तटबाट करिब ७० समुद्री माइल दूरीमा दुई व्यापारिक जहाज ड्रोन आक्रमणमा परेका थिए। टोगोको झन्डा बोकेको ‘अल्फा वतन’ जहाज डुबेको थियो भने त्यसमा सवार १० जना नाविक सम्पर्कविहीन भएका थिए। अर्को जहाज ‘एबल’मा क्षति पुगे पनि त्यसमा रहेका १८ जनालाई उद्धार गरिएको थियो।

अक्टोबर १३ मा बुल्गेरियाको तटबाट केही दूरीमा रहेका ‘चेल्सी–३’ र ‘एचएस डिग्निटी’ जहाजमाथि आक्रमण भएको थियो। ‘चेल्सी–३’का सबै १५ जना चालक दलका सदस्यलाई उद्धार गरिएको थियो भने ‘एचएस डिग्निटी’ डुब्दा ११ जना नाविक बेपत्ता भएका थिए।

अक्टोबर १५ मा रोमानियाको कृष्णसागर तटनजिकै दुई ट्याङ्करमाथि ड्रोन आक्रमण भएको थियो। आक्रमणपछि जहाजमा आगलागी हुँदा ‘वाइन ट्रेडर’ नामको जहाजका सात जना नाविक बेपत्ता भएका थिए। अक्टोबर २३ मा ‘खोरिभ’ नामको जहाज पनि आक्रमणमा परी क्षतिग्रस्त भएको थियो। उक्त घटनामा एक जनाको मृत्यु र तीन जना बेपत्ता भएको विवरण छ। <Cite refs={[“turn990969news10″,”turn990969search5″,”turn990969search1″,”turn990969search3”]}/>

सामुद्रिक सुरक्षा स्रोतका अनुसार पछिल्ला घटनामा हवाई ड्रोन र समुद्री ड्रोन दुवै प्रयोग भएका छन्। चलायमान लक्ष्यमा प्रहार गर्न सक्ने नयाँ प्रविधिका ड्रोनको प्रयोगले व्यापारिक जहाजको सुरक्षा चुनौती थपिएको छ।

युक्रेनको खाद्यान्न निर्यात प्रभावित

रुसले विशेषगरी ओडेसालगायत युक्रेनका कृष्णसागरस्थित बन्दरगाहमा क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन आक्रमण बढाएपछि खाद्यान्न निर्यात प्रभावित भएको छ। युक्रेनले डेन्युब नदी आसपासका बन्दरगाह र रोमानियाको सुलिना नहर हुँदै निर्यात गर्ने वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गर्न थालेको थियो।

युक्रेनी सरकारी तथ्याङ्कअनुसार गत सेप्टेम्बरमा देशले १० लाख ९० हजार टन गहुँ निर्यात गरेको थियो। अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा यो परिमाण २० लाख ५० हजार टन थियो।

युक्रेन विश्वको महत्त्वपूर्ण खाद्यान्न निर्यातकर्ता हो। विश्वको करिब १५ प्रतिशत मकै र १० प्रतिशत गहुँ निर्यात गर्ने युक्रेन सूर्यमुखी तेलको पनि प्रमुख निर्यातकर्ता हो। यसको अधिकांश कृषि निर्यात कृष्णसागर हुँदै हुने भएकाले समुद्री मार्गमा अवरोध आउँदा विश्व खाद्य आपूर्तिमा समेत असर पर्न सक्ने चिन्ता बढेको छ।

रुस र युक्रेनबीचको युद्धले दुवै देशका बन्दरगाह तथा समुद्री व्यापार प्रभावित पारेको छ। रोयटर्सका अनुसार सन् २०२६ को मेदेखि अक्टोबरसम्म कृष्णसागर र आजोभ सागरमा ३१७ व्यापारिक तथा अन्य जहाज आक्रमणबाट प्रभावित भएका थिए। अघिल्लो छ महिनाको अवधिमा यस्तो सङ्ख्या ७४ थियो। <Cite refs={[“turn990969search0″,”turn990969news11”]}/>

नेटो सदस्य राष्ट्रको सुरक्षा सतर्कता

रोमानिया र बुल्गेरियाको समुद्री क्षेत्रनजिक भएका आक्रमणपछि नेटोले पूर्वी सीमाक्षेत्रमा सुरक्षा निगरानी बढाउने जनाएको छ। रोयटर्सका अनुसार नेटोले कृष्णसागर क्षेत्रमा समुद्री गस्ती विमान, रडार तथा ड्रोन परिचालन गरेर निगरानी क्षमता विस्तार गर्ने योजना अघि सारेको छ।

रोमानियाले तटीय क्षेत्रमा एफ–१६ लडाकु विमान परिचालन गर्दै आएको छ। अक्टोबरमा समुद्री क्षेत्रमा भएका घटनापछि रोमानिया र बुल्गेरियाले ड्रोन प्रतिरोधी प्रणाली, हवाई निगरानी तथा समुद्री सुरक्षासम्बन्धी क्षमता विस्तार गर्न सहयोग मागेका छन्।

बुल्गेरियाले पनि नेटो र युरोपेली सङ्घसँग लडाकु विमान तथा ड्रोन प्रतिरोधी प्रणाली उपलब्ध गराउन आग्रह गरेको छ। दुवै देशले कृष्णसागर क्षेत्रमा निगरानी र समुद्री सुरक्षा सुदृढ बनाउने तयारी गरेका छन्। तर सुरक्षा व्यवस्था विस्तार भए पनि व्यापारिक जहाज सञ्चालकहरू ढुक्क हुन सकेका छैनन्।

आक्रमणको जोखिम बढेसँगै जहाजको बीमा शुल्क महँगिएको छ भने युक्रेनी बन्दरगाह जाने जहाजको सङ्ख्या घटेको छ। लन्डनस्थित ‘ज्वाइन्ट वार कमिटी’ले कृष्णसागरका अधिकांश क्षेत्रलाई उच्च जोखिमयुक्त समुद्री क्षेत्रको सूचीमा राखेको छ।

आक्रमणको जिम्मेवारीबारे विवाद

रुसले व्यापारिक जहाजमाथिका सबै आक्रमणको जिम्मेवारी स्वीकार गरेको छैन। रुसी रक्षा मन्त्रालयले केही लक्षित जहाजमा युक्रेनी सेनाका लागि सैन्य तथा दोहोरो प्रयोजनका सामग्री रहेको दाबी गरेको छ। युक्रेनले भने जहाजमाथिका आक्रमणमा रुस जिम्मेवार रहेको आरोप लगाउँदै आएको छ।

केही घटनामा ड्रोनको उत्पत्ति र आक्रमणकारी पक्षबारे सम्बन्धित देशका अधिकारीहरूले पनि अनुसन्धान जारी रहेको बताएका छन्। त्यसैले सबै घटनाको जिम्मेवारी एउटै पक्षलाई दिनुअघि उपलब्ध प्रमाण र सम्बन्धित पक्षका आधिकारिक भनाइलाई छुट्टाछुट्टै हेर्नुपर्ने देखिन्छ। <Cite refs={[“turn990969search0″,”turn990969search2″,”turn990969search3”]}/>

जर्मनीका विदेशमन्त्री योहान वाडेफुलले कृष्णसागरलाई विश्व खाद्य सुरक्षाका लागि महत्त्वपूर्ण क्षेत्र भन्दै त्यहाँको जलमार्गमा अवरोध आउँदा विश्वका धेरै मानिसको खाद्य आपूर्तिमा जोखिम सिर्जना हुन सक्ने बताएका छन्।

व्यापारिक जहाजमाथि बढ्दो आक्रमण, नाविकको मृत्यु तथा बेपत्ता हुने घटना र खाद्यान्न निर्यातमा आएको गिरावटले कृष्णसागरको सुरक्षा चुनौतीलाई क्षेत्रीय सीमाभन्दा बाहिर पुर्‍याएको छ। युद्ध लम्बिँदै जाँदा यस क्षेत्रको समुद्री व्यापार र विश्व खाद्य आपूर्तिमा थप असर पर्ने चिन्ता बढेको छ।