नेपालमा माओवादीद्वारा अपहरण र यौन दुर्व्यवहार भएको नरेश भट्टको सनसनीपूर्ण बयान

भर्जिनिया। अमेरिका पत्नी ममता भट्टको हत्या अभियोगमा अमेरिकाको भर्जिनियास्थित अदालतमा मुद्दा खेपिरहेका नरेश भट्टले आफ्नो बाल्यकालमा नेपालमा माओवादी विद्रोही समूहबाट अपहरणमा परेको र शारीरिक तथा यौन दुर्व्यवहार भोगेको दाबी गरेका छन्। अदालतमा आफ्नै प्रतिरक्षामा साक्षीका रूपमा प्रस्तुत हुँदै उनले आफूले भोगेका विगतका पीडादायी घटनाले अहिले पनि मानसिक स्वास्थ्यमा असर पारिरहेको बताएका हुन्।

नरेशका अनुसार उनी १३–१४ वर्षको हुँदा माओवादी विद्रोही समूहले अपहरण गरेको थियो। त्यसपछि दुईदेखि तीन साताभन्दा बढी समय विद्रोहीको नियन्त्रणमा रहँदा आफूले शारीरिक, यौन तथा मानसिक दुर्व्यवहार भोग्नुपरेको उनले अदालतसमक्ष बयान दिएका छन्।

बाल्यकालमा भोग्नुपरेका ती घटनाले आफूलाई लामो समयदेखि मानसिक रूपमा प्रभावित बनाएको उनको भनाइ छ। विगतका घटनाबारे कुरा गर्दा अहिले पनि असहज महसुस हुने र ती सम्झनाले मानसिक तनाव दिने गरेको उनले बताएका छन्।

बाल्यकालका पीडादेखि पारिवारिक घटनासम्मको बयान

अदालतमा बयान दिने क्रममा नरेशले बाल्यकालमा आफ्नी फुपूले आत्मदाह गरेको घटना देखेको प्रसंग पनि सुनाएका थिए। त्यस्तै, आफ्नो भाइ हराउँदा त्यसका लागि आफू नै जिम्मेवार भएको जस्तो दोषबोध महसुस गरेको उनले बताएका छन्।

आफ्नो मानसिक अवस्था र विगतका आघातबारे अदालतलाई जानकारी गराउँदै उनले यी घटनाहरूले आफ्नो जीवनमा पारेको प्रभाव व्याख्या गरेका हुन्।

उनको प्रतिरक्षा पक्षले बाल्यकालमा भोगेका हिंसा, पारिवारिक तनाव र त्यसपछि विकसित मानसिक समस्याले ममताको मृत्यु भएको दिन उनको व्यवहार तथा निर्णय क्षमतामा प्रभाव पारेको हुन सक्ने तर्क अघि सारेको छ।

मनोवैज्ञानिकको निष्कर्ष : नरेशमा पीटीएसडी

नरेशको प्रतिरक्षा पक्षले अदालतमा मनोवैज्ञानिक डा. ब्यारी रोजेनफेल्डलाई विशेषज्ञ साक्षीका रूपमा प्रस्तुत गरेको थियो।

रोजेनफेल्डले नरेशको मनोवैज्ञानिक मूल्याङ्कन गर्दा उनमा पोस्ट ट्रमाटिक स्ट्रेस डिसअर्डर (पीटीएसडी) रहेको निष्कर्ष सुनाएका छन्।

पीटीएसडी गम्भीर हिंसा, दुर्व्यवहार वा अन्य आघातजन्य घटना भोगेपछि विकसित हुन सक्ने मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी अवस्था हो। यसका कारण व्यक्तिमा पुराना घटनाको सम्झना बारम्बार आउने, दुःस्वप्न देखिने, निद्रामा समस्या हुने, सजिलै झस्किने, डर तथा चिन्ता बढ्ने र दोषबोध हुनेजस्ता लक्षण देखिन सक्छन्।

मनोवैज्ञानिक रोजेनफेल्डका अनुसार नरेशले आफूमा देखिएका लक्षणहरू बढाइचढाइ गरेको संकेत परीक्षणमा देखिएको थिएन। उनको पीटीएसडीसम्बन्धी निष्कर्षका लागि पर्याप्त मनोवैज्ञानिक आधार रहेको उनले अदालतमा बताएका छन्।

शव भेटेपछि आफू नियन्त्रणबाहिर पुगेको नरेशको दाबी

अदालतमा नरेशले पत्नी ममताको शव भेटेपछि आफू अत्यन्तै आत्तिएको बयान दिएका छन्।

उनका अनुसार ममताको शव देखेपछि शरीर अनियन्त्रित रूपमा काँपेको थियो र स्पष्ट रूपमा सोच्न तथा निर्णय गर्न नसक्ने अवस्थामा पुगेका थिए।

मनोवैज्ञानिक रोजेनफेल्डले पनि पीटीएसडी भएका व्यक्तिमा गम्भीर तनावको अवस्थामा यस्तो प्रतिक्रिया देखिन सक्ने बताएका छन्।

तर उनले नरेशको व्यवहारका सबै पक्षलाई पीटीएसडीका आधारमा व्याख्या गर्न नसकिने स्पष्ट पारे। विशेषगरी ममताको शव टुक्र्याउने र विभिन्न स्थानमा लगेर फाल्ने कार्यलाई पीटीएसडीले स्वतः व्याख्या नगर्ने उनको भनाइ थियो।

त्यसबेला नरेशको मनमा वास्तवमा के चलिरहेको थियो भन्ने कुरा आफ्नो मनोवैज्ञानिक मूल्याङ्कनबाट निश्चित गर्न नसकिने र उनको बयान सत्य हो वा होइन भन्ने निर्णय जूरीले गर्नुपर्ने उनले बताएका छन्।

पीटीएसडी भएकै आधारमा हत्या अभियोगबाट उन्मुक्ति मिल्दैन

नरेशमा पीटीएसडी रहेको मनोवैज्ञानिकको निष्कर्षले प्रतिरक्षा पक्षलाई आफ्नो तर्क प्रस्तुत गर्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ। तर मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी यस्तो निदान हुँदैमा अभियुक्तले हत्या अभियोगबाट स्वतः उन्मुक्ति पाउँदैनन्।

भर्जिनिया राज्यको कानुनी व्यवस्थाअनुसार मानसिक रोगको निदान हुनु र अपराध गर्दाको समयमा कानुनी रूपमा आफ्नो कार्यको प्रकृति वा त्यसको गलतपन बुझ्न नसक्ने अवस्था हुनु फरक विषय हुन्।

त्यसैले नरेशको मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी अवस्था, उनको व्यवहार र घटनाको परिस्थितिलाई जूरीले समग्र रूपमा मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने हुन्छ।

पीटीएसडीको निष्कर्षले अभियोगबाट छुटकारा वा सजायमा छुट निश्चित गर्दैन। यद्यपि, मानसिक अवस्थाले अपराध गर्दाको समयमा उनको सोच्ने र निर्णय गर्ने क्षमतामा कस्तो प्रभाव पारेको थियो भन्ने विषयमा प्रतिरक्षा पक्षले यसलाई आधार बनाउन सक्छ।

ममताको मृत्युबारे नरेशको बयान के छ?

नरेशले अदालतमा पत्नी ममताले आत्महत्या गरेको दाबी गरेका छन्।

उनका अनुसार सन् २०२४ जुलाई ३० को बिहान घरको सुत्ने कोठामा ममतालाई अचेत अवस्थामा भेटेका थिए। त्यसपछि उनलाई बचाउने प्रयास गरे पनि सफल नभएको र आफू अत्यन्तै आत्तिएको उनले बताएका छन्।

तर ममताको शव व्यवस्थापन गरेको कुरा भने नरेशले अदालतमा स्वीकार गरेका छन्। उनले शवलाई टुक्र्याएर विभिन्न फोहोर फाल्ने स्थानमा लगेर फालेको बयान दिएका छन्।

ममता हराएको भन्दै प्रहरीलाई जानकारी गराएका नरेशले सुरुमा उनको अवस्थाबारे आफूलाई केही थाहा नभएको बताएका थिए। पछि शव व्यवस्थापन गरेको स्वीकारोक्तिले यो प्रकरणलाई थप जटिल बनाएको छ।

अब जूरीको निर्णय महत्त्वपूर्ण

ममता भट्टको मृत्यु प्रकरणमा नरेश भट्टको बयान, मनोवैज्ञानिकको विशेषज्ञ राय र घटनासँग सम्बन्धित प्रमाणहरू अब न्यायिक प्रक्रियाका महत्त्वपूर्ण पक्ष बनेका छन्।

प्रतिरक्षा पक्षले नरेशको बाल्यकालीन आघात र पीटीएसडीलाई उनको मानसिक अवस्थाको व्याख्याका रूपमा प्रस्तुत गरिरहेको छ। अर्कोतर्फ, शव टुक्र्याएर विभिन्न स्थानमा फालेको स्वीकारोक्ति र घटनापछि प्रहरीलाई दिएको जानकारीसमेत जूरीले मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने विषय हुन्।

यस मुद्दामा मनोवैज्ञानिकको निष्कर्ष मात्रै अन्तिम फैसला निर्धारण गर्ने आधार बन्ने छैन। अभियोजन र प्रतिरक्षा पक्षबाट प्रस्तुत हुने प्रमाण, साक्षीहरूको बयान तथा लागू हुने कानुनका आधारमा जूरीले निर्णय गर्नेछ।