काठमाडौं । नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) मा आएको ‘ब्ल्याकआउट’पछि ब्रोकर कम्पनीहरूको प्राविधिक पूर्वाधार र नियामकीय व्यवस्थामाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ।
उपलब्ध विकल्प हुँदाहुँदै ७२ वटा ब्रोकर कम्पनीका संवेदनशील प्रणाली एउटै निजी डेटा सेन्टरमा केन्द्रित हुनु जोखिम व्यवस्थापनको दृष्टिले उचित थियो कि थिएन भन्ने विषयमा प्राविधिक समीक्षा आवश्यक देखिएको छ। एउटै पूर्वाधारमा अत्यधिक निर्भर हुँदा सामान्य प्राविधिक समस्या पनि ठूलो अवरोधमा परिणत हुन सक्ने भन्दै जोखिम विविधीकरण र डिजास्टर रिकभरी प्रणालीबारे प्रश्न उठाइएको छ।
यस घटनाले नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) को सुपरीवेक्षण क्षमतामाथि समेत प्रश्न खडा गरेको छ। ब्रोकर कम्पनीहरूको व्यवसाय निरन्तरता योजना, डिजास्टर रिकभरी क्षमता र तेस्रो पक्षीय प्रविधि प्रदायकमाथिको निर्भरताबारे नियामकले नियमित रूपमा प्राविधिक अडिट तथा जोखिम मूल्याङ्कन गर्दै आएको थियो कि थिएन भन्ने विषय स्पष्ट हुनुपर्ने देखिएको छ।
विशेषगरी ७२ ब्रोकरको प्राविधिक पूर्वाधार एउटै डेटा सेन्टरमा केन्द्रित रहेको अवस्थालाई नियामकीय जोखिम मूल्याङ्कनमा किन पहिचान गरिएन भन्ने प्रश्न उठेको छ। सेवा प्रदायक छनोटको प्रक्रिया, सेवा स्तर सम्झौता (एसएलए), आकस्मिक अवरोध व्यवस्थापन र वैकल्पिक प्रणालीको तयारीबारे समेत विस्तृत अध्ययन आवश्यक देखिएको छ।
सम्बन्धित क्षेत्रका जानकारहरूले वित्तीय बजारको महत्वपूर्ण पूर्वाधारमा ‘सिंगल पोइन्ट अफ फेलियर’ हटाउन बहु-पूर्वाधारको व्यवस्था गर्नुपर्ने बताएका छन्। नेप्से, सेबोन र ब्रोकर कम्पनीका महत्वपूर्ण प्रणालीमा भौगोलिक रूपमा अलग वैकल्पिक डेटा सेन्टर, स्वचालित फेलओभर तथा नियमित डिजास्टर रिकभरी परीक्षणको व्यवस्था आवश्यक रहेको उनीहरूको धारणा छ।
त्यस्तै, ब्रोकर र प्रविधि सेवा प्रदायकबीच हुने सम्झौतामा अपटाइमसँगै रिकभरी टाइम अब्जेक्टिभ (आरटीओ), रिकभरी पोइन्ट अब्जेक्टिभ (आरपीओ), इन्सिडेन्ट रेस्पोन्स टाइम र क्षतिको जिम्मेवारीसम्बन्धी स्पष्ट व्यवस्था हुनुपर्नेमा जोड दिइएको छ।
नेप्सेमा भएको अवरोधको वास्तविक कारण र त्यसबाट भएको प्रभावबारे स्वतन्त्र प्राविधिक छानबिन गर्नुपर्ने मागसमेत उठेको छ। छानबिनबाट प्राविधिक लापरबाही वा सम्झौता उल्लंघन पुष्टि भएमा सम्बन्धित पक्षको कानुनी तथा करारगत जिम्मेवारी निर्धारण गर्नुपर्ने देखिन्छ।
यस घटनाले नेपालको पुँजी बजारको प्राविधिक पूर्वाधार कति सुरक्षित र भरपर्दो छ भन्ने प्रश्नसमेत उठाएको छ। आगामी दिनमा यस्ता अवरोध दोहोरिन नदिन नियामक, नेप्से र ब्रोकर कम्पनीहरूले जोखिम व्यवस्थापन, वैकल्पिक पूर्वाधार र व्यवसाय निरन्तरता योजनालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
प्रतिक्रिया