काठमाडौं । चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ यस साता संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा सहभागी हुन अमेरिका पुगेका छन्। यसपटक अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग हुने भेटवार्तामा चीनको अवस्था सन् २०१७ को तुलनामा निकै फरक देखिएको छ।
सन् २०१७ मा ट्रम्प र सीबीच अमेरिकाको मार–ए–लागोमा भेट हुँदा चीन व्यापार र प्रविधिको क्षेत्रमा अमेरिकाको तुलनामा दबाबमा थियो। तर त्यसयता चीनले उच्च प्रविधि, उत्पादन र रणनीतिक आपूर्ति शृंखलामा आफ्नो क्षमता विस्तार गरेको छ।
चीन अहिले विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र मात्र नभई एआई, विद्युतीय सवारी, रोबोटिक्स, नयाँ ऊर्जा, चिप तथा अन्तरिक्ष प्रविधिमा समेत आफ्नो प्रभाव बढाइरहेको छ। चिनियाँ कम्पनीहरूले विकास गरेका एआई मोडेलदेखि पुनःप्रयोग गर्न मिल्ने रकेटसम्मका प्रविधिले अमेरिकासँगको प्रतिस्पर्धालाई नयाँ चरणमा पुर्याएका छन्।
चीनको ठूलो उत्पादन क्षेत्र र दुर्लभ खनिजलगायत रणनीतिक स्रोतमा रहेको पकड पनि उसको महत्वपूर्ण शक्ति बनेको छ। विद्युतीय सवारी, सौर्य प्यानल र अन्य प्रविधिजन्य उत्पादनमा चीनको विश्वव्यापी उपस्थितिले बेइजिङलाई व्यापारिक रूपमा प्रभावशाली बनाएको छ।
चिनियाँ विदेश नीति विश्लेषक वु सिन्बोका अनुसार नौ वर्षअघिको तुलनामा चीन अहिले निकै आत्मविश्वासी अवस्थामा छ। उनका अनुसार चीनले अमेरिकासँगको सम्बन्धमा आफ्नो प्रभाव सन्तुलन गर्ने उपायहरू विकास गरेको छ।
तर चीनका लागि चुनौतीहरू पनि छन्। आर्थिक वृद्धिमा आएको सुस्ती, युवा बेरोजगारी र ठूलो संख्यामा मानिस गिग अर्थतन्त्रमा निर्भर हुनु चीनको आन्तरिक चुनौतीका रूपमा देखिएका छन्। प्रविधिमा भएको प्रगतिले यी समस्यालाई तत्काल समाधान गरिहाल्ने अवस्था भने छैन।
प्रविधिमा आत्मनिर्भर बन्ने प्रयास
अमेरिकी प्रतिबन्ध र प्रविधि नियन्त्रणपछि चीनले एआई, चिप, रोबोटिक्स, जैवप्रविधि, अन्तरिक्ष र नयाँ ऊर्जामा आत्मनिर्भर बन्न ठूलो लगानी गरेको छ।
हुवावेजस्ता चिनियाँ कम्पनीले अमेरिकी प्रतिबन्धका बाबजुद आफ्नै प्रविधि विकासलाई अघि बढाइरहेका छन्। एआई चिपमा समेत चीनले आफ्नै क्षमता विस्तार गर्ने प्रयास गरिरहेको छ।
सीको अमेरिका भ्रमणका क्रममा प्रविधि प्रतिबन्ध महत्वपूर्ण विषय बन्ने देखिन्छ। बेइजिङले अमेरिकी प्रविधि र बजारमा पहुँच सीमित गर्ने थप प्रतिबन्ध नहोस् भन्ने चाहेको छ भने वासिङ्टन चीनको प्रविधिगत क्षमतामाथि निगरानी र नियन्त्रण कायम राख्न खोजिरहेको छ।
‘बराबरीको अवस्थामा’ अमेरिका–चीन
अमेरिका र चीनबीच व्यापार तथा प्रविधिको क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा तीव्र भए पनि दुवै देशसँग एकअर्कामाथि दबाब सिर्जना गर्ने क्षमता रहेको विश्लेषण गरिएको छ।
हङकङका पूर्व अमेरिकी महावाणिज्यदूत कर्ट टोङका अनुसार अहिले अमेरिका र चीनबीचको अवस्था ‘बराबरी’को छ। उनका अनुसार दुवै पक्षले एकअर्कामाथि प्रयोग गर्न सक्ने आर्थिक प्रभाव राख्छन्, त्यसैले अत्यधिक दबाब दिने कदमबाट दुवै पक्ष सतर्क छन्।
यसले ट्रम्प र सीबीचको सम्बन्धलाई विगतको जस्तो एकतर्फी दबाबको सम्बन्धभन्दा फरक बनाएको उनको विश्लेषण छ।
विश्व मञ्चमा चीनको बढ्दो प्रभाव
चीनले आर्थिक र प्रविधिगत क्षमतासँगै आफ्नो कूटनीतिक तथा ‘सफ्ट पावर’ पनि विस्तार गरिरहेको छ। चिनियाँ एआई मोडेल, विद्युतीय सवारीसाधन, सांस्कृतिक उत्पादन तथा सामाजिक सञ्जालमार्फत चीनको विश्वव्यापी प्रभाव बढ्दै गएको छ।
सीले पछिल्ला महिनामा विभिन्न देशसँगको सम्बन्ध विस्तारमा समेत सक्रियता बढाएका छन्। ब्रिक्स सम्मेलनदेखि मध्यपूर्वसम्म चीनले वैकल्पिक आर्थिक तथा सुरक्षा सहकार्यको प्रस्ताव अघि बढाउँदै आएको छ।
अमेरिका र इरानबीचको तनावमा पनि चीन महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा देखिएको छ। इरानसँग चीनको व्यापारिक सम्बन्ध र कूटनीतिक सम्पर्कका कारण वासिङ्टनको दबाब बेइजिङसम्म पुग्न सक्ने अवस्था छ।
यसै सन्दर्भमा सीको अमेरिका भ्रमणलाई दुई देशबीचको व्यापार र प्रविधि विवाद समाधान गर्ने प्रयाससँगै बदलिँदो विश्व शक्ति सन्तुलनको परीक्षणका रूपमा पनि हेरिएको छ। चीन अमेरिकासँग सम्बन्ध स्थिर राख्न चाहन्छ, तर आफ्नो आर्थिक, प्रविधिगत र कूटनीतिक विस्तारलाई त्यस सम्बन्धमा मात्र निर्भर नराख्ने सन्देश दिइरहेको छ।
प्रतिक्रिया