काठमाडौं । नेपालको जलवायु संकट, हिमाली क्षेत्रको जोखिम र जलवायु न्यायको मुद्दालाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा प्रभावकारी रूपमा उठाउँदै आएका अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले विश्वका १०० प्रभावशाली जलवायु नेतृत्वकर्ताको सूचीमा समेटिएका छन्।
अमेरिकी प्रतिष्ठित पत्रिका TIME ले सार्वजनिक गरेको सन् २०२६ को ‘TIME100 Climate’ सूचीमा वाग्लेलाई समावेश गरेको हो। रसुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा गत अगस्ट २६ मा आएको विनाशकारी बाढीपछि नेपालले भोग्नुपरेको मानवीय तथा आर्थिक क्षति र त्यसको क्षतिपूर्तिका लागि उनले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा गरेको पहललाई उनको छनोटको महत्त्वपूर्ण आधार मानिएको छ।
नेपालजस्ता विकासशील तथा जलवायु जोखिममा रहेका मुलुकले विश्वव्यापी हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा न्यून योगदान गरे पनि जलवायु परिवर्तनको असमान असर भोग्नुपरेको विषयलाई वाग्लेले अन्तर्राष्ट्रिय बहसमा उठाउँदै आएका छन्।
विशेषगरी जलवायु परिवर्तनका कारण उत्पन्न हुने विपद्बाट प्रभावित मुलुकलाई क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउनुपर्ने, जलवायु वित्तमा सहज पहुँच सुनिश्चित गर्नुपर्ने र अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय प्रणालीलाई न्यायोचित तथा उत्तरदायी बनाउनुपर्ने विषयमा उनको पहललाई TIME ले महत्त्व दिएको छ।
रसुवा–भोटेकोशी बाढीपछि जलवायु न्यायको पहल
गत अगस्ट २६ मा रसुवागढी क्षेत्रबाट सुरु भएको विनाशकारी बाढीले भोटेकोशी र त्रिशूली नदी आसपासका क्षेत्रमा ठूलो जनधनको क्षति पुर्याएको थियो। सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना, व्यापारिक मार्ग, निजी आवास तथा सार्वजनिक पूर्वाधारमा व्यापक क्षति पुगेको थियो।
यस विपद्पछि नेपाल सरकारले जलवायु परिवर्तनका कारण जोखिममा परेका मुलुकको अधिकार र अन्तर्राष्ट्रिय जिम्मेवारीको विषयलाई जोडदार रूपमा उठाएको थियो।
अर्थमन्त्री वाग्ले र वन तथा वातावरणमन्त्री गीताकुमारी चौधरीले बाढीपछि अन्तर्राष्ट्रिय ‘Loss and Damage Fund’ समक्ष आर्थिक सहयोगका लागि पहल गरेका थिए। नेपालले जलवायुजन्य विपद्बाट भएको क्षति सम्बोधन गर्न अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग सहयोगको आग्रह गरेको थियो।
नेपालको पहलपछि अक्टोबर २२ मा उक्त कोषले नेपालका लागि २० मिलियन अमेरिकी डलर सहयोग उपलब्ध गराउने निर्णय गरेको छ। यो सहयोग बाढी प्रभावित समुदायको पुनःस्थापना तथा पुनर्निर्माणका लागि महत्त्वपूर्ण मानिएको छ। रकम प्राप्तिका लागि नेपालले आवश्यक परियोजना प्रस्ताव पेस गर्नुपर्नेछ।
पुनर्निर्माणका लागि अर्बौं डलर जुटाउने प्रयास
भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीबाट प्रभावित क्षेत्रको पुनर्निर्माण र पुनःस्थापनाका लागि करिब ४ देखि ५ अर्ब अमेरिकी डलर आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको छ।
यसका लागि नेपाल सरकारले भारत, चीन, विश्व बैंक, एसियाली विकास बैंक तथा अन्य विकास साझेदारसँग आर्थिक स्रोत जुटाउने प्रक्रिया अघि बढाएको छ।
अर्थमन्त्री वाग्लेले आगामी तीनदेखि पाँच वर्षभित्र आवश्यक स्रोत परिचालन गर्ने लक्ष्यसहित अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारसँग छलफल भइरहेको बताएका छन्।
उनका अनुसार विपद्पछिको पुनर्निर्माणसँगै भविष्यमा यस्ता जोखिमबाट हुने क्षति न्यूनीकरण गर्न पूर्वतयारी, पूर्वसूचना प्रणाली, सुरक्षित पूर्वाधार र संस्थागत क्षमता विकासमा पनि जोड दिनुपर्ने आवश्यकता छ।
२८ वर्षको अनुभव र दिगो आर्थिक विकासमा सक्रियता
वाग्ले विगत २८ वर्षदेखि दिगो आर्थिक विकासको क्षेत्रमा अध्ययन, अनुसन्धान, नीति निर्माण तथा राजनीतिमा सक्रिय रहँदै आएका छन्।
आर्थिक सुधार, सार्वजनिक वित्त व्यवस्थापन, विकासशील मुलुकको वित्तीय आवश्यकता र अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक प्रणालीमा सुधार उनका चासोका प्रमुख विषय रहँदै आएका छन्।
TIME को सूचीमा उनको समावेशले नेपालको जलवायु जोखिम र हिमाली मुलुकले भोगिरहेका चुनौतीलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा थप चर्चा दिलाएको छ।
विश्वका चर्चित व्यक्तित्व पनि सूचीमा
TIME100 Climate 2026 को सूचीमा संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेस, बेलायती राजकुमार विलियम र युरोपेली आयोगकी अध्यक्ष उर्सुला भोन डेर लेयेनलगायत अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा परिचित व्यक्तित्वहरू पनि समेटिएका छन्।
यस वर्षको सूचीमा वाग्ले एक मात्र अर्थमन्त्रीका रूपमा समावेश भएको Republica ले जनाएको छ।
नेपालका लागि यो पहिचान जलवायु न्याय, हिमाली क्षेत्रको संरक्षण र विकासशील मुलुकको आर्थिक अधिकारसम्बन्धी बहसलाई विश्वमञ्चमा पुर्याउने महत्त्वपूर्ण अवसर बनेको छ।
जलवायु परिवर्तनको असरबाट प्रभावित नेपाली समुदायको पीडा, पुनर्निर्माणको आवश्यकता र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको मागलाई विश्व समुदायसमक्ष पुर्याउने अभियानले अब कस्तो परिणाम दिन्छ भन्ने विषय आगामी दिनमा महत्त्वपूर्ण रहनेछ।
प्रतिक्रिया